Archieven van architecten die gerekend worden tot het Nederlands structuralisme behoren tot de kerncollectie van Het Nieuwe Instituut, zoals die van P. Blom, J. Verhoeven, Th. Bosch en J. van Stigt en het recent verworven archief van H. Hertzberger. Kenmerkend voor het Nederlands structuralisme (1955-1980) is het zoeken naar een nieuw samenlevingsmodel, naar een stedelijke architectuur die alle aspecten van het maatschappelijke leven omvat en ruimte biedt aan de zelfverwezenlijking van de moderne mens.

In deze periode trad er een grote verandering op in de visuele representatie van het architectonisch ontwerp. In tegenstelling tot de voorgaande periode, waarin plattegronden, geveltekeningen en doorsnedes in grijze en zwarte tinten de gangbare praktijk zijn, ontstaat vanaf eind jaren vijftig een nieuwe manier van tekenen en presenteren: grote in elkaar grijpende, abstracte structuren, geometrische patronen, visualisaties van netwerkachtige steden en grids, collages, pamfletten en fel kleurgebruik met viltstift.

Hoewel over het Nederlands structuralisme is gepubliceerd, ontbreekt specifieke kennis over deze nieuwe manier van tekenen en visualiseren. Ook de bestaande wetenschappelijke literatuur over architectuurtekeningen en representatie behandelt dit onderwerp niet of nauwelijks. Hierdoor kunnen deze tekeningen nog onvoldoende geïnterpreteerd worden en in een architectuurhistorische context worden geplaatst.

Het onderzoek in het kader van de Museumbeurs vergroot de wetenschappelijke kennis over het structuralisme. Juist het ontwerp- en denkproces dat voorafgaat aan de uitvoering van het ontwerp, waarin tekeningen en andere architectonische representaties een rol spelen, staat centraal. Het uiteindelijke doel is om vanuit de architectuurtekeningen specifieker te definiëren hoe vernieuwing van architectonische culturen verloopt. De aanvraag ondersteunt tevens de ambitie om actuele maatschappelijke vraagstukken te koppelen aan het archief. Termen als ‘patronen’ en ‘structuren’ bijvoorbeeld, die tijdens het structuralisme in woord en beeld opdoken, bepalen ook het hedendaagse gesprek over de veranderingen in de stedelijke leefomgeving, bijvoorbeeld onder invloed van digitale informatietechnologie.

Museumbeurs

Het programma Museumbeurzen van NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek) heeft als doel talentontwikkeling en wetenschappelijk onderzoek in de museale sector te bevorderen. In 2016 zijn acht beurzen toegekend. Het onderzoek zal worden uitgevoerd door architectuurhistoricus Ellen Smit (Expert van de afdeling erfgoed) en worden begeleid door dr. C. A. van Eck (hoogleraar Geschiedenis en Theorie van de Bouwkunst, Universiteit van Leiden) en Dirk van den Heuvel (Jaap Bakema Study Centre).