Accepteer cookies om deze inhoud in te laden.

Het Nieuwe Instituut heeft meer dan 15.000 brieven, ansichtkaarten en telegrammen van architect J.J.P. Oud (1890-1963) gedigitaliseerd. Hierin zijn diverse correspondenties te lezen tussen de architect en tijdgenoten als Gerrit Rietveld, Walter Gropius en Philip Johnson. Het betreft persoonlijke anekdotes maar ook projectgerelateerde documenten.

Het Shell-gebouw

J.J.P. Oud kreeg in 1938 de opdracht om een nieuw hoofdkantoor voor de Bataafse Importmaatschappij (BIM), later de Shell, te ontwerpen in Den Haag, een ontwerp dat zich van zijn vroegere werk onderscheidde doordat het vrij traditioneel is, met neoclassicistische stijlkenmerken. Het gebouw werd vlak na oplevering gedeeltelijk vernield tijdens het bombardement op Bezuidenhout in 1945. In 1946 werd de restauratie voltooid en kwamen de eerste persfoto’s naar buiten.

Het contact met Johnson was Oud in de oorlogsjaren kwijtgeraakt tot in 1945 een brief verscheen van Johnsons hand. Op 5 september schreef hij: “Dear friend Oud, it is years since I have been in touch with you, I wonder how the war treated you and what you are doing now. Giedion Sigfried Giedion (1888-1968) was een Tsjechisch-Zwitserse architectuurhistoricus. Zijn bekendste publicatie is Space, Time & Architecture. Hij wordt gezien als voortrekker van de moderne architectuur  says that you built traditional buildings including one for the Shell Oil people that was quite conservative. I have seen only an interior purported to be by you on the Nieuw Amsterdam. But it did not look like your work. Tell me what you are doing.”Brief van Johnson aan Oud, Collectie Het Nieuwe Instituut, 5 september 1945, 99:45:94  De brief sluit hij af met de vraag of hij Oud wat levensmiddelen, voedsel of kleding kan sturen, of “whichever you think you need the most.”Brief van Johnson aan Oud, Collectie Het Nieuwe Instituut, 5 september 1945, 99:45:94 Op 24 september kwam het antwoord van Oud waarin hij vroeg om vier fietsbanden en waarbij hij een foto meestuurde van zijn Shell-gebouw: “Please notice that the cornice and the profiles of the semi-circular staircase at the end of the building are not yet finished by lack of bronze.”

Na het ontvangen van de foto’s van het Shell-gebouw schreef Johnson een kritische brief: “I do not know what to say. Maybe I ought to wait until I can see you and we can talk over the whole thing together. Frankly, to me the building looks like a return to Dutch tradition rather than the next step in international architecture. It is International only if Berlage was an International architect. No one but a Dutchman would have built it just that way. That is fine, but why call it International? Op 18 december 1945 kwam Ouds antwoord: “We have to explore always new terrains. I myself am sure that I did a bit of this in the Shell-building again and I hope that you too will find after studying it that I am right. If it is ‘conventional’ to use anew the rules that as long as this world rolls had reigned good architecture than I am glad that I am ‘conventionally’.Brief van Oud aan Johnson, Collectie Het Nieuwe Instituut , 18 december 1945, OUDJ-B100” Opmerkelijk aan de correspondentie tussen Oud en Johnson is hoeveel woorden er aan het ontwerp en de ontvangst van het Shell-gebouw gespendeerd worden, maar hoe weinig er over de oorlog gaan.

Vormentaal

Na Ouds strak modernistische ontwerpperiode uit de jaren twintig experimenteerde hij met een andere vormentaal die soms ver afstond van de ‘International Style’ waar Johnson in zijn brieven aan refereerde. Echter, in Nederland kreeg het gebouw minder kritiek. Hoewel in Oud’s latere gebouwen dergelijke ornamentiek niet meer voorkomt, vormt dit gebouw toch het begin van zijn latere, minder strenge en meer expressieve werk. De kritiek van Johnson en de receptie van het Shell-gebouw in Engeland en Amerika was dan een bittere pil, na de bevrijding begon Oud vol goede moed aan nieuwe ontwerpen. In 1955 ontving hij een eredoctoraat van de Technische Universiteit Delft vanwege zijn eigenzinnigheid.